«Գյումրի-Ախուրիկ երկաթգծի վերականգնումը. ինչպե՞ս լուծել ստանդարտների տարբերության խնդիրը». Կարապետ Ռուբինյան

ԱԺ նախկին փոխնախագահ, ՀՀՇ վարչության նախկին անդամ Կարապետ Ռուբինյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է. «Գյումրի-Ախուրիկ երկաթգծի վերականգնումը.
Ինչպե՞ս լուծել ստանդարտների տարբերության խնդիրը
Հայաստանի Հանրապետության կառավարության կողմից Գյումրի - Ախուրիկ երկաթուղային հատվածի (դեպի Թուրքիայի սահման) վերակառուցման նախագծման տենդերի հայտարարումը կարևորագույն քայլ է տարածաշրջանային ապաշրջափակման և «Խաղաղության խաչմերուկ» նախագծի կյանքի կոչման ճանապարհին։ Այս հատվածը ռազմավարական դարպաս է հանդիսանալու Հայաստանի, Թուրքիայի և Եվրոպայի միջև երկաթուղային հաղորդակցությունը վերականգնելու համար։
Այնուամենայնիվ, այս նախագծի լիարժեք և արդյունավետ գործարկման ճանապարհին առկա է էական տեխնիկական խոչընդոտ՝ երկաթուղային գծերի լայնության
տարբերությունը (Gauge Break)։
1. Առկա վիճակը և «ստանդարտների կոնֆլիկտը»
Թուրքիայի (ինչպես նաև Իրանի և Եվրոպական երկրների մեծ մասի) երկաթուղային ցանցն օգտագործում է միջազգային ստանդարտի 1435 մմ լայնությամբ ռելսեր։ Մինչդեռ Հայաստանը, Վրաստանը և Ադրբեջանը պահպանում են նախկին խորհրդային 1520 մմ ստանդարտը։ Առանց հատուկ տեխնիկական լուծումների՝ սահմանային հատվածում առաջանալու են լոգիստիկ «խցանումներ»։ Ավանդական եղանակով անիվների (սայլակների) փոխարինումը կամ բեռների վերաբարձումը սահմանային անցակետում խլում է հսկայական ժամանակ, պահանջում լրացուցիչ աշխատուժ և մեծացնում է բեռնափոխադրումների ինքնարժեքը։
2. Առաջարկվող ռազմավարական լուծումը Գյումրի - Ախուրիկ հատվածի վերակառուցման շրջանակներում առավելագույն տնտեսական և լոգիստիկ արդյունավետություն ապահովելու համար առաջարկվում է իրագործել հետևյալ երկու հիմնական քայլերը.
Ա. 1435 մմ (եվրոպական ստանդարտի) երկաթգծի անցկացում մինչև Գյումրու «Չոր նավահանգիստ»
Քանի որ Ախուրիկ-Գյումրի (10-12 կմ) հատվածում որևէ ներքին (լոկալ) բեռնափոխադրում չի նախատեսվում, այդ հատվածում 3-ռելսանի (Dual Gauge) բարդ և թանկարժեք համակարգ կառուցելու անհրաժեշտություն չկա։ Ամենաէժան, պարզ և տեխնիկապես հուսալի լուծումը Թուրքիայի սահմանից մինչև Գյումրու միջազգային օդանավակայանի հարևանությամբ նախատեսվող «Չոր նավահանգիստ» (Dry Port) լոգիստիկ կենտրոն զուտ 1435 մմ եվրոպական ստանդարտի գիծ անցկացնելն է։
● Ֆինանսական խնայողություն.

Միայն 1435 մմ գծի կառուցումը շուրջ 30%-40%-ով ավելի էժան է, քան երեք ռելսանի համակարգը, քանի որ չեն պահանջվում հատուկ պատվերով պատրաստվող բետոնե կոճեր և բարդ սլաքային փոխադրիչներ։
● Անխոչընդոտ մուտք.

Թուրքիայից և Եվրոպայից եկող բեռնատար գնացքները կկարողանան առանց սահմանային տեխնիկական ձգձգումների մտնել անմիջապես Հայաստանի հիմնական լոգիստիկ հանգույց։
● Մուլտիմոդալ ինտեգրում.

Գյումրու օդանավակայանի, «Շիրակ» տնտեսական գոտու և երկաթուղու միավորումը մեկ կետում կստեղծի տարածաշրջանային հզոր տրանսպորտային հաբ։
Բ. Գյումրու «Չոր նավահանգստի» ֆունկցիոնալ հագեցվածությունը
Գյումրու «Չոր նավահանգիստը» պետք է նախագծվի որպես բազմաֆունկցիոնալ տերմինալ, որտեղ կկենտրոնացվեն հետևյալ տեխնոլոգիական գործընթացները.
1. Բեռների ուղղակի տեղափոխում (Transshipment).

Կոնտեյներների և բեռների արագ տեղափոխում 1435 մմ վագոններից դեպի 1520 մմ վագոններ (և հակառակը) կամ դեպի ավտոմոբիլային տրանսպորտ։
2. Անիվների ավտոմատ փոխարինման համակարգեր (Gauge Changeover).

Հատուկ տեխնիկական հորերի և ավտոմատ համակարգերի (օրինակ՝ Talgo/CAF տեխնոլոգիաներ) տեղադրում, ինչը թույլ է տալիս հարմարեցված գնացքներին ցածր արագության տակ փոխել անիվների լայնությունը ընդամենը րոպեների ընթացքում։
3. «Վագոնային սայլակների փոխարինում.»

Ստանդարտ վագոնների համար վերամբարձ կռունկներով սայլակների փոխարինման ժամանակակից սպասարկման կենտրոնի ձևավորում։
Եզրակացություն
Գյումրի - Ախուրիկ երկաթգծի վերակառուցման նախագծման փուլում սահմանից մինչև Գյումրու «Չոր նավահանգիստ» 1435 մմ եվրոպական ստանդարտի գիծ անցկացնելը ռազմավարական և տնտեսապես ամենաօպտիմալ անհրաժեշտությունն է։ Սա Հայաստանին թույլ կտա ոչ միայն վերականգնել երկաթուղային կապը Թուրքիայի հետ, այլև դառնալ Եվրոպա-Ասիա բեռնափոխադրումների առանցքային և ժամանակակից լոգիստիկ հանգույց»: