«Ցուլը ռազմի խորհրդանշաններից մեկն է հնագույն մշակույթներում». Անուշ Հակոբյան

Արվեստաբան Անուշ Հակոբյանը գրում է. ««Ցուլ» խորհրդանշանի մասին, որի մասին ինչքան պատմեմ՝ քիչ է:
Ցուլը ռազմի խորհրդանշաններից մեկն է հնագույն մշակույթներում, մեր մշակույթում՝ ևս, գործածվելով հնագույն ժամանակներից:
Կա «տապարացուլ» անունով, ենթադրաբար, ծիսական զենքի տեսակ, որը կիրառվել է ոչ միայն մեր, այլև հնագույն այլ մշակույթներում:
Մեր ռազմական որակը արտացոլող մեկ այլ խորհրդանշանի՝ Վիշապի հետ հաճախ է համադրվել ցուլը: Վիշապ կոթողների վրա ցլերի պատկերներ են հաճախ հանդիպում:
Արարատյան թագավորության դիցարանի գլխավոր երեք դիցերից Թեյշեբան՝ ռազմի (ամպրոպի, հողմի) դիցը պատկերվում է ցլի հետ:
Հելլենիստական շրջանի Արամազդյան դիցարանի ամենասիրված դիցերից մեկը՝ Մայր Անահիտ դիցուհին նաև ռազմիկների հովանավորն էր և բացի այլ պատվանուններից, անվանվում էր նաև «Ցլապահ»:
Միջնադարում ցլի պատկերը շատ հաճախ է հանդիպում եկեղեցական հարթաքանդակներում և պատկերաքանդակներում:
Նշածս փաստերն իրար կմիացնենք և յուրաքանչյուրի մասին մանրամասն կխոսենք «Սիմվոլներ» դասընթացի շրջանակում, միացեք:
Պատկերը՝ ցլի վրա կանգնած Թեյշեբա դիցին պատկերող հարթաքանդակն է»: