Տարօրինակ անունով վանքը՝ Գիշերավանքը

Դիլիջան քաղաքի մերձակա անտառապատ տարածքի գողտրիկ մի անկյունում թաքնված է երկու եկեղեցիներից կազմված մի հուշարձանախումբ, որին ժողովուրդը Ջուխտակ վանք է անվանում։ Սակայն այս անվանումը ժողովրդական է, և քչերը գիտեն, որ վանքի պատմական անվանումը մի դեպքում Պետրոսավանք է, մեկ այլ դեպքում՝ Գիշերավանք: Վանքի այս երկու անվանումները մեզ հասել են եկեղեցիների պատերին թողնված արձանագրություններից:

Թե ինչո՞ւ հենց Գիշերավանք, դժվար է ասել, քանի որ անվան բացատրություն չկա և ընդհանրապես այս վանքի մասին մատենագրական տեղեկություններ մեզ չեն հասել: Վանքի մասին պատմում են այն բազմաթիվ արձանագրությունները, որոնք հայտնաբերվել են եկեղեցիների պատերին: Կարելի է միայն ենթադրել, որ վանքը գիշերատեղի է եղել տարածքով անցնող ճամփորդների համար, ովքեր երկար ճանապարհորդությունների ժամանակ այստեղ կանգ են առել, հաջորդ օրը շարունակել ճանապարհը:

Վանքը կառուցվել է 1201 թվականին: Բաղկացած է իրար կողք կառուցված երկու՝ Սուրբ Աստվածածին և Սուրբ Գրիգոր եկեղեցիներից:

Ինչպես նշված է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու շինարարական արձանագրության մեջ, եկեղեցին կառուցվել է Իվանե Զարքարյանի և վրաց թագուհի Թամար թագուհու որդու՝ Գեորգի Լաշայի իշխանության օրոք, Հայրապետ վարդապետի նախաձեռնությամբ: