«Հայ-ռուսական հարաբերությունների պահպանումը` ռազմավարական անհրաժեշտություն». Մհեր Մելքոնյան
56
Այսօր, 01:06
ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Մհեր Մելքոնյանի ֆեյսբուքյան գրառումը. «Հայ-ռուսական հարաբերությունների շուրջ քննարկումներն այսօր պահանջում են առավել խորքային, հասուն և պատասխանատու մոտեցում։ Մենք ապրում ենք մի ժամանակաշրջանում, երբ միջազգային հարաբերությունների համակարգը վերափոխման փուլում է, երբ ուժային բալանսները փոփոխվում են, և երբ փոքր պետությունների համար արտաքին քաղաքականության յուրաքանչյուր սխալ կարող է ունենալ բազմաշերտ և երկարաժամկետ հետևանքներ։ Հայաստանի Հանրապետությունը գտնվում է աշխարհաքաղաքական բարդ հանգույցում։ Տարածաշրջանում առկա հակասությունները, շարունակվող անվտանգային մարտահրավերները, սահմանային լարվածությունը և տնտեսական խոցելիությունը ձևավորում են այնպիսի միջավայր, որտեղ պետության յուրաքանչյուր քայլ պետք է լինի առավելագույնս հաշվարկված և ռազմավարականորեն հիմնավորված։ Այս պայմաններում արտաքին քաղաքականությունը չի կարող լինել փորձարկումների կամ ներքաղաքական պայքարի գործիք․ այն պետք է կառուցվի պետական մտածողության, սթափ գնահատականի և երկարաժամկետ ազգային շահի հիման վրա։ Այս համատեքստում հայ-ռուսական հարաբերությունները ունեն առանցքային և կառուցվածքային նշանակություն Հայաստանի համար։ Դրանք ձևավորվել են տասնամյակների ընթացքում և ներառում են անվտանգության, տնտեսական, էներգետիկ, հումանիտար և հասարակական ոլորտները՝ ստեղծելով փոխկապակցվածության այնպիսի մակարդակ, որը չի կարող անտեսվել կամ նսեմացվել։ Անվտանգության ոլորտում Ռուսաստանի Դաշնության դերը երկար տարիներ եղել է համակարգաստեղծ։ Այն դիտարկվել է ոչ միայն որպես ռազմավարական գործընկեր, այլ նաև որպես Հայաստանի անվտանգության հիմնական երաշխավորներից մեկը։ Հայաստանի անվտանգության ճարտարապետության ձևավորման ընթացքում ռուսական ռազմական ներկայությունը և համագործակցության մեխանիզմները ունեցել են էական դեր տարածաշրջանային հավասարակշռության պահպանման գործում։ Հատկանշական է, որ տասնամյակներ շարունակ ռուսական սահմանապահ զորքերն են ծառայություն իրականացրել հայ-թուրքական պետական սահմանին, որը Հայաստանի համար ունի կենսական ռազմավարական նշանակություն։ Այս հանգամանքը վկայում է, որ հայ-ռուսական հարաբերությունները ունեն ոչ միայն քաղաքական, այլ նաև ինստիտուցիոնալ և անվտանգային խոր հիմքեր։ Սակայն անվտանգությունը չի սահմանափակվում միայն ռազմական բաղադրիչով։ Այն ունի նաև սոցիալ-տնտեսական հիմք, որը Հայաստանի պարագայում սերտորեն կապված է Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների հետ։ Տասնամյակներ շարունակ տասնյակ հազարավոր Հայաստանի քաղաքացիներ մեկնում են արտագնա աշխատանքի դեպի Ռուսաստանի Դաշնություն։ Նրանց ուղարկած դրամական փոխանցումները դարձել են Հայաստանի տնտեսության կարևորագույն բաղադրիչներից մեկը՝ ապահովելով հազարավոր ընտանիքների կենսապահովումը, նպաստելով ներքին սպառման պահպանմանը և մեղմելով սոցիալական լարվածությունը, հատկապես մարզերում։ Այս գործընթացը ունի համակարգային նշանակություն․ այն ոչ միայն տնտեսական, այլ նաև սոցիալական կայունության գործոն է։ Հետևաբար ցանկացած քաղաքական կամ հռետորաբանական քայլ, որը կարող է ազդել այդ գործընթացների վրա, պետք է դիտարկվի որպես ներքին կայունության ռիսկի աղբյուր։ Առանձին կարևորություն ունի նաև սփյուռքի գործոնը։ Ռուսաստանի Դաշնությունում ապրող բազմահազարանոց հայկական համայնքը հանդիսանում է Հայաստանի համար կարևորագույն մարդկային, տնտեսական և մշակութային ռեսուրս։ Այդ համայնքը հանդես է գալիս որպես բնական կամուրջ երկու երկրների միջև՝ նպաստելով ներդրումային ծրագրերին, առևտրային կապերի զարգացմանը և հասարակական համագործակցության խորացմանը։ Սփյուռքի դերը նման հարաբերություններում հաճախ ունենում է ինստիտուցիոնալ նշանակություն՝ լրացնելով պետական մակարդակի համագործակցությունը։ Տնտեսական ոլորտում ևս հայ-ռուսական հարաբերությունները ունեն ռազմավարական բնույթ։ Երկկողմ առևտրաշրջանառությունը կազմում է Հայաստանի արտաքին տնտեսական կապերի զգալի և առանցքային մասը, և հարյուրավոր ընկերություններ իրենց գործունեությունը կառուցել են ռուսական շուկայի վրա։ Այս տնտեսական կապերը ապահովում են աշխատատեղեր, ձևավորում հարկային մուտքեր և նպաստում երկրի տնտեսական շրջանառությանը։ Այսպիսով ձևավորվում է փոխկապակցվածության բարդ և բազմաշերտ համակարգ, որտեղ անվտանգությունը, տնտեսությունը և սոցիալական կայունությունը փոխկապակցված են։ Նման համակարգերում ցանկացած անհաշվարկ կամ հուզական որոշում կարող է առաջացնել շղթայական բացասական հետևանքներ՝ ազդելով միաժամանակ մի քանի ոլորտների վրա։ Հենց այս համատեքստում է անհրաժեշտ գնահատել հակառուսական հռետորաբանության սրման վտանգները։ Արտաքին քաղաքականությունը չի կարող կառուցվել հուզական արձագանքների, հիասթափությունների կամ ներքաղաքական շահերի վրա։ Այն պահանջում է հաշվարկ, պրագմատիզմ և ռազմավարական մտածողություն։ Փոքր պետությունների համար առաջնային խնդիր պետք է լինի ռիսկերի նվազեցումը և կայունության ապահովումը։ Այս տրամաբանության շրջանակում հակառուսական քարոզչությունը ոչ միայն չի լուծում առկա խնդիրները, այլ հակառակը՝ մեծացնում է ռիսկերը՝ ստեղծելով նոր անվտանգային, տնտեսական և սոցիալական մարտահրավերներ։ Պետք է հստակ և առանց երկիմաստության արձանագրել․ նման բարդ աշխարհաքաղաքական իրավիճակում հակառուսական քարոզչությամբ զբաղվելը հղի է լուրջ և ծանր հետևանքներով Հայաստանի Հանրապետության համար։ Դա կարող է հանգեցնել անվտանգային հավասարակշռության խաթարմանը, արտաքին քաղաքական մանևրելու հնարավորությունների սահմանափակմանը, տնտեսական կապերի թուլացմանը և սոցիալական լարվածության աճին։ Բացի այդ, նման հռետորաբանությունը վտանգավոր է նաև հասարակական տեսանկյունից։ Այն կարող է նպաստել բևեռացման խորացմանը, արտաքին քաղաքականության գաղափարականացմանը և ազգային միասնականության թուլացմանը։ Մինչդեռ Հայաստանի նման պետության համար ներքին համախմբումը հանդիսանում է անվտանգության կարևորագույն բաղադրիչներից մեկը։ Պետական պատասխանատվությունը պահանջում է, որ արտաքին քաղաքականությունը կառուցվի երկարաժամկետ ռազմավարական հաշվարկների վրա։ Հայաստանը կարիք ունի բազմավեկտոր, բայց հավասարակշռված քաղաքականության, որտեղ տարբեր ուղղություններով համագործակցությունը զարգանում է առանց գոյություն ունեցող հարաբերությունների կտրուկ խաթարման: Այս համատեքստում հայ-ռուսական հարաբերությունների պահպանումը և զարգացումը պետք է դիտարկվի ոչ թե որպես անցյալի իներտ շարունակություն, այլ որպես ապագայի ռազմավարական անհրաժեշտություն։ Խոսքը վերաբերում է հարաբերությունների արդիականացմանը՝ հիմնված փոխադարձ հարգանքի, իրատեսական գնահատականի և ազգային շահի գիտակցման վրա։ Միաժամանակ, կարևոր է ձևավորել այնպիսի հասարակական և քաղաքական միջավայր, որտեղ հակառուսական տրամադրությունները չեն արմատավորվում և չեն վերածվում երկարաժամկետ հակադրության։ Հանրային դիսկուրսի որակը և քաղաքական պատասխանատվությունը այստեղ ունեն առանցքային նշանակություն։ Եզրափակելով՝ կարելի է արձանագրել, որ հայ-ռուսական հարաբերությունները շարունակում են մնալ Հայաստանի անվտանգության, տնտեսական կայունության և արտաքին քաղաքական հավասարակշռության հիմնասյուներից մեկը։ Դրանց նկատմամբ մոտեցումը պետք է լինի սթափ, հաշվարկված և պատասխանատու։ Միայն այս ճանապարհով հնարավոր կլինի պահպանել պետական կայունությունը, նվազեցնել արտաքին և ներքին ռիսկերը և ապահովել Հայաստանի Հանրապետության անվտանգ և կայուն զարգացումը երկարաժամկետ հեռանկարում»։
