«Բնական հարստություններն ու ինքնիշխանությունը չեն կարող լինել փակ դռների հետևում կայացվող որոշումների առարկա»․ Վիկտոր Մնացականյան
85
Այսօր, 03:06
«Հաղթանակ» կուսակցության նախագահ Վիկտոր Մնացականյանի ֆեյսբուքյան գրառումը․ «Ո՞Վ Է ՎԵՐԱՀՍԿՈՒՄ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՌԱԶՄԱՎԱՐԱԿԱՆ ԱԿՏԻՎՆԵՐԸ, ԵՎ Ո՞Վ Է ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՈՒ ՄԵՐ ՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱՐ։ Վերջին շրջանում հրապարակված տեղեկությունները՝ կապված Ջարեդ Քուշների շուրջ բարձրացված ֆինանսական հարցերի, ամերիկյան ներդրումային հիմնադրամների, Կոնստանտին Սոկոլովի և Թեղուտի հանքավայրի հետ, ինձ մոտ մի շարք լուրջ հարցեր են առաջացնում։ Ես չեմ պնդում, որ այս պատմությունների միջև անպայման գոյություն ունի ուղղակի կապ, և չեմ ցանկանում չապացուցված կասկածները ներկայացնել որպես փաստ։ Բայց կարծում եմ՝ Հայաստանի քաղաքացիներն իրավունք ունեն ստանալու հստակ պատասխաններ, հատկապես երբ խոսքը վերաբերում է մեր երկրի ռազմավարական ռեսուրսներին, ենթակառուցվածքներին և ապագային։ Թեղուտի հանքավայրի նման կարևոր տնտեսական ռեսուրսների սեփականության փոփոխությունը միայն մասնավոր գործարք չէ, հարգելիներս։ Այն առնչվում է մեր երկրի տնտեսական անվտանգությանը, բնական պաշարների կառավարմանը, բնապահպանական պատասխանատվությանը և երկարաժամկետ ազգային շահերին։ Որքանո՞վ են թափանցիկ այդ գործարքները։ Ովքե՞ր են դրանց վերջնական շահառուները։ Որտեղի՞ց են գալիս ներդրումները, ո՞ւր է ուղղվում ստացվող շահույթը, և ի՞նչ իրական լծակներ ունի Հայաստանի պետությունը՝ իր ազգային շահերը պաշտպանելու համար։ Եթե նույն գործարարն ունի խոշոր մասնավոր բիզնեսներ Հայաստանում և միաժամանակ ղեկավարում է ամերիկյան պետական միջոցներով ֆինանսավորվող տարածաշրջանային ներդրումային հիմնադրամ, ապա միանգամայն օրինաչափ է հարցնել՝ ինչպե՞ս է ապահովվում, որ հանրային միջոցները չծառայեն մասնավոր շահերին։ Նույնիսկ եթե հիմնադրամի կանոններն արգելում են ներդրումներ կատարել ղեկավարի սեփական ընկերություններում, արդյո՞ք գործում են անկախ վերահսկողության և հաշվետվողականության բավարար մեխանիզմներ։ Եվ ո՞վ է ստուգում, որ այդ կանոնները գործնականում պահպանվում են։ ԱՄՆ-ի քաղաքական ու տնտեսական վերնախավի ներկայացուցիչների, նրանց ընտանիքների և գործարար գործընկերների ֆինանսական շահերի շուրջ ծագող հարցերը նույնպես չպետք է անտեսվեն։ Եթե մասնավոր շահերը հատվում են պետական քաղաքականության հետ, ո՞վ է երաշխավորում, որ դրա գինը չի վճարի գործընկեր երկիրը՝ տվյալ դեպքում Հայաստանը։ Որքանո՞վ են Հայաստանի ինքնիշխանության վերաբերյալ քաղաքական հայտարարություններն ամրագրված իրավական երաշխիքներով, և ի՞նչ հնարավորություններ կունենա մեր պետությունը՝ պաշտպանելու իր շահերը, եթե հետագայում առաջանան տարաձայնություններ։ Օրինակ ի՞նչ կլինի, եթե վաղը մեր ռազմավարական ռեսուրսների շուրջ որոշումներ կայացվեն առանց Հայաստանի հասարակության բավարար մասնակցության։ Կարո՞ղ է ստեղծվել մի իրավիճակ, երբ հանքերը, հեռահաղորդակցությունը և կարևոր ենթակառուցվածքները ձևականորեն գործեն Հայաստանի օրենսդրության շրջանակում, բայց դրանց շուրջ հիմնական տնտեսական ազդեցությունը կենտրոնանա այնպիսի մասնավոր կամ արտաքին կառույցների ձեռքում, որոնց նկատմամբ մեր պետության վերահսկողությունը սահմանափակ կլինի։ Սա հաստատված փաստ չէ, այլ Ռիսկ, որի գնահատումը պահանջում է պայմանագրերի, սեփականության կառուցվածքի և վերահսկողության մեխանիզմների լուրջ ուսումնասիրություն։ Ալբանիայում հանքարդյունաբերական նախագծերի և բնապահպանական խնդիրների շուրջ ծավալվող հասարակական պայքարը նույնպես հիշեցնում է, որ տնտեսական ներդրումները միշտ չէ, որ ինքնաբերաբար նշանակում են հանրային շահի պաշտպանություն։ Բնապահպանական վնասը, տեղական #Համայնքների իրավունքներն ու որոշումների թափանցիկությունը պետք է գնահատվեն առանձին՝ կոնկրետ փաստերի հիման վրա։ Եվ վերջում՝ մի հարց, որն ինձ անձամբ շատ է անհանգստացնում։ Եթե այսօր ռազմավարական նշանակություն ունեցող հանքերն ու այլ ակտիվները հայտնվում են արտաքին ներդրողների ձեռքում, ապա ի՞նչ երաշխիք ունենք, որ վաղը նույն կամ այլ գործարարներ, որոնց շուրջ ծագում են ֆինանսական թափանցիկության և հնարավոր շահերի բախման հարցեր, չեն փորձի ձեռք բերել նաև Ամուլսարը կամ Հայաստանի ու Երևանի համար կարևոր այլ ռազմավարական օբյեկտներ։ Որքանո՞վ է մեր պետությունը վերահսկում այս գործընթացները, և ո՞վ է երաշխավորում, որ Հայաստանի ազգային շահը չի ստորադասվի մասնավոր կամ արտաքին քաղաքական ու ֆինանսական շահերին։ Եվ մի կարևոր հարց ևս․ արդյո՞ք նման մասշտաբի ու երկարաժամկետ հետևանքներ ունեցող որոշումների համար բավարար է միայն գործող իշխանության քաղաքական մանդատը, երբ վերջին ընտրություններում այն ստացել է ձայների մոտ կեսը։ Արդյո՞ք դա նշանակում է, որ ամբողջ հայ ժողովուրդը համաձայնել է իր երկրի ռազմավարական ապագայի վերաբերյալ ցանկացած որոշման։ Ես չեմ պնդում, թե նշված գործարքների միջև արդեն ապացուցված կապ կա։ Բայց կարծում եմ՝ այս հարցերը պետք է բարձրաձայնվեն հիմա, քանի դեռ հնարավոր է պահանջել թափանցիկություն, անկախ վերահսկողություն և հստակ երաշխիքներ։ Հայաստանին անհրաժեշտ են ներդրումներ, միջազգային գործընկերներ և տնտեսական զարգացում։ Բայց այդ ամենը պետք է տեղի ունենա այնպես, որ մեր բնական հարստությունները, ինքնիշխանությունն ու ապագա սերունդների շահերը չդառնան որևէ մասնավոր կամ արտաքին քաղաքական շահի գինը։ Հայաստանի բնական հարստությունները, ինքնիշխանությունն ու ապագան չեն կարող լինել փակ դռների հետևում կայացված որոշումների առարկա։ Դրանք պատկանում են ոչ թե որևէ իշխանության կամ գործարարի, այլ Հայաստանի ժողովրդին՝ նաև ապագա սերունդներին»։
