Հայկական Մաչու Պիկչուները՝ Որոտանի կիրճի չորս լքված գյուղերը

Սյունիքի մարզում է գտնվում Հայաստանի ամենախոր ու տպավորիչ կիրճերից մեկը՝ Որոտանի կիրճը։ Դեռ հին ժամանակներից այս կիրճը բնակեցվել և օգտագործվել է մարդու կողմից։ Կիրճի զառիթափ, թեք լանջերին կառուցվել են գյուղեր, եկեղեցիներ, վանքեր, այգիներ, գետի վրա անցկացվել են կամուրջներ։ Դեռևս խորհրդային տարիներին այս կիրճում կար բնակեցված 4 գյուղ՝ Հին Խոտը, Հին Շինուհայրը, Հին Հալիձորը և Հին Հրաժիսը, որոնց բնակիչներին, սակայն, 1970-ական թվականներին տեղահանել են և բնակեցրել առավել հարմար և հարթ վայրում՝ ապահելով հոսանքի և ջրի հնարավորությամբ, և այս նոր գյուղերը ստացել են հին գյուղերի նույն անունները։

Այսօր Որոտանի կիրճի այս չորս գյուղերը թեև լքված են, սակայն ունեն զբոսաշրջային մեծ հետաքրքրություն, քանի որ գյուղերի տեղադրությունը անչափ գեղատեսիլ է և մեկը մյուսի հետ կապված են միջնադարյան արահետներով։

Բոլոր գյուղերում կամ մոտակայքում կան նաև եկեղեցիներ, վանքեր, խաչքարեր, որոնք այսօր էլ անչափ տպավորիչ են և արժեքավոր։

Այս գյուղերից հատկապես ուշագրավ է Հին Խոտը, որտեղ կան ժայռափոր կացարաններ, ապարանքներ, 12-րդ դարով թվագրվող Կարմիր Վանք եկեղեցին։ Ըստ ավանդության, այս եկեղեցու զանգերը հայտնի են եղել իրենց հնչեղությամբ։

Պատմական արձանագրություններից հայտնի է, որ Հին խոտը եղել է Տաթևի վանքի հարկատու գյուղերից մեկը և 1205 թվականին Խաղբակի որդի Դլեն իշխանը գյուղն ու այգիները նվիրել է Տաթևի վանքին։