«Ո՞վ է պատասխանատու էլեկտրամոբիլների մարտկոցների հետագա ճակատագրի համար»․ Տիգրան Ջրբաշյան

Տնտեսագետ Տիգրան Ջրբաշյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրում է. «Մենք արտոնություններ ենք տրամադրում էլեկտրամոբիլների ներմուծման համար։ Բայց ո՞վ է պատասխանատու դրանց մարտկոցների հետագա ճակատագրի համար։
2025 թվականի օգոստոսի վերջի դրությամբ Հայաստանում գրանցված էր ավելի քան 22 650 էլեկտրամոբիլ։ Միայն տարվա առաջին ութ ամիսներին դրանց թիվն ավելացել էր ևս 8 646-ով, իսկ ազգային ծրագիրը նախատեսում է մինչև 2030 թվականը էլեկտրամոբիլների պարկը հասցնել 42 հազարի։ Ընդ որում՝ գրանցված էլեկտրամոբիլների 55 տոկոսը դեռ երեք տարուց պակաս շահագործման պատմություն ունի։
Սա նշանակում է երկու բան։
Նախ՝ օգտագործումից դուրս եկող մարտկոցների «հեղեղ» վաղը դեռ չի լինելու․ էլեկտրամոբիլների պարկը բավականին երիտասարդ է։
Բայց հենց այդ պատճառով համակարգը պետք է ստեղծել այսօր՝ նախքան խնդիրը զանգվածային դառնալը։
Նույնիսկ եթե մինչև 2030 թվականը տարեկան ավտոմոբիլային շահագործումից դուրս գա էլեկտրամոբիլների պարկի ընդամենը 1–2 տոկոսը, դա արդեն տարեկան մոտ 400–800 քարշային մարտկոց է։ Դրանք շահագործումից դուրս կգան ոչ միայն բնական մաշվածության, այլև վթարների, տեխնիկական խափանումների և հին ներմուծված մեքենաների դուրսգրման հետևանքով։
Այդ մարտկոցների մի մասը հնարավոր կլինի վերանորոգել և վերադարձնել ավտոմոբիլային օգտագործման։ Մյուս մասը՝ պարտադիր տեխնիկական ախտորոշումից հետո, կարող է օգտագործվել որպես էներգիայի կուտակիչ արևային կայանների, ձեռնարկությունների, գյուղացիական տնտեսությունների, լիցքավորման կայանների և տեղային էներգետիկ համակարգերի համար։ Իսկ օգտագործման համար այլևս ոչ պիտանի մարտկոցները պետք է ուղարկվեն անվտանգ վերամշակման։
Սա հատկապես արդիական է մի երկրի համար, որտեղ արևային էներգետիկայի ընդհանուր հզորությունն արդեն հասել է մոտ 1,1 ԳՎտ-ի, իսկ ավելի քան 50 հազար ինքնավար արևային արտադրողների ընդհանուր հզորությունը կազմում է շուրջ 650 ՄՎտ։
Կուտակիչները հնարավորություն կտան ցերեկային ժամերին արտադրված արևային էլեկտրաէներգիայի մի մասը օգտագործել երեկոյան՝ նվազեցնելով բաշխիչ ցանցերի պիկային ծանրաբեռնվածությունը։
Սակայն առայժմ մենք խթանում ենք միայն մարտկոցի կյանքի ցիկլի առաջին փուլը՝ էլեկտրամոբիլի ներմուծումը։
Որտե՞ղ է մարտկոցների ռեեստրը։ Ո՞վ է պատասխանատու դրանց հավաքման համար։ Ո՞վ և ի՞նչ չափանիշներով է գնահատելու դրանց տեխնիկական վիճակը։ Ի՞նչ անվտանգության պահանջներ են գործելու օգտագործված մարտկոցները տներում և ձեռնարկություններում տեղադրելու դեպքում։ Իսկ հրդեհի կամ վթարի դեպքում ո՞վ է կրելու պատասխանատվությունը։
Միևնույն ժամանակ Վրաստանում արդեն գործում են մարտկոցների արտադրողների և ներմուծողների ընդլայնված պատասխանատվության համակարգը, էլեկտրոնային ռեեստրը և համապատասխան թափոնների հավաքմամբ ու մշակմամբ զբաղվող չորս լիազորված կազմակերպություններ։
Եթե Հայաստանը հիմա չսկսի գործել, կարող է ստացվել, որ նախ կֆինանսավորենք տասնյակ հազարավոր մարտկոցների ներմուծումը, իսկ հետո դրանք կարտահանենք հարևան երկրներ՝ դրանց ախտորոշման, վերանորոգման, կրկնակի օգտագործման ու վերամշակման հնարավորությունների և ամբողջ հարակից ավելացված արժեքի հետ միասին։
Այսպիսով՝ մենք շրջանաձև էներգետիկ համակա՞րգ ենք ստեղծում, թե՞ պարզապես մի քանի տարով հետաձգում ենք նոր խնդրի առաջացումը։
Գրառումը պատրաստվել է ChatGPT-ի աջակցությամբ՝ տվյալների ճշտման, վերլուծության և խմբագրման ընթացքում»։