«Կարո՞ղ է տնտեսությունը զարգանալ, եթե աճում է ոչ թե ստեղծված արժեքի, այլ պարտքի հաշվին»․ Դավիթ Անանյան

ՊԵԿ նախկին ղեկավար Դավիթ Անանյանի ֆեյսբուքյան գրառումը․ «Դրամավարկային համակարգ․ տնտեսությունը սնվում է վարկերով, ոչ թե ստեղծված արժեքով (երբ տնտեսական ակտիվությունը ձևավորվում է պարտքային ընդլայնմամբ)։
Տնտեսական ակտիվության մասին խոսելիս հաճախ ուշադրությունը կենտրոնանում է արտադրության, արտահանման կամ բյուջեի վրա։ Սակայն տնտեսության իրական շարժիչներից մեկը վարկային համակարգն է․ այն ցույց է տալիս, թե տնտեսությունն աճում է ներդրումների՞, թե՞ պարտքի հաշվին։
2026թ․ հունվարի դրամավարկային տվյալները ցույց են տալիս մի կարևոր միտում: Վարկային շուկան շարունակում է աճել, սակայն այդ աճի կառուցվածքը հուշում է, որ տնտեսության ֆինանսավորումը շարունակում է տեղափոխվել տնային տնտեսությունների սպառողական հատված։
1․ Վարկերի ընդհանուր ծավալը շարունակում է աճել
2026թ․ հունվարին բանկային համակարգի տրամադրած վարկերի ընդհանուր ծավալը կազմել է 8.19 տրիլիոն դրամ, մինչդեռ 2025թ․ դեկտեմբերին այն եղել է 8.08 տրիլիոն դրամ։
Այսինքն՝ մեկ ամսում վարկային պորտֆելն աճել է շուրջ 103 մլրդ դրամով։
Առաջին հայացքից սա կարող է դիտվել որպես տնտեսական ակտիվության աճ։ Սակայն կարևոր է հասկանալ՝ որտե՞ղ է ուղղվում այդ վարկը։
2․ Տնային տնտեսությունների վարկերը գերազանցում են արտադրական վարկերը։
2026թ․ հունվարին ռեզիդենտներին տրամադրված վարկերի կառուցվածքը ցույց է տալիս հետևյալ պատկերը․ Տնային տնտեսություններին վարկեր՝ 3.52 տրիլիոն դրամ, Ոչ ֆինանսական կազմակերպություններին տրված վարկեր՝ 1.27 տրիլիոն դրամ։
Այսինքն՝ բնակչության պարտքը տնտեսությունում գրեթե երեք անգամ մեծ է, քան բիզնեսի վարկային պարտավորությունները։
Սա նշանակում է, որ ֆինանսական համակարգի հիմնական վարկառուն ոչ թե բիզնեսն է, այսինքն՝ արտադրողը, այլ սպառողը։
3․ Փողի զանգվածը նվազում է, բայց պարտքը շարունակում է աճել։

Միևնույն ժամանակ դրամական զանգվածը որոշակիորեն նվազել է։
2026թ․ հունվարին փողի զանգվածը կազմել է 6.82 տրիլիոն դրամ, մինչդեռ 2025թ․ դեկտեմբերին այն եղել է 6.94 տրիլիոն դրամ։ Սա նշանակում է՝ տնտեսության մեջ շրջանառվող փողը նվազում է, բայց վարկային պարտավորությունները շարունակում են աճել։
Այս հակասությունը ցույց է տալիս, որ ֆինանսական համակարգը ավելի շատ վարկային ընդլայնման հաշվին է պահում տնտեսական ակտիվությունը։
4․ Տոկոսադրույքները մնում են բարձր
2026թ․ հունվարին դրամով վարկերի միջին տոկոսադրույքը կազմել է 13.41%, իսկ ավանդների միջին տոկոսադրույքը՝ 7.85%։
Սա նշանակում է, որ վարկային ռեսուրսը տնտեսության համար շարունակում է մնալ «թանկ» ֆինանսավորում։
Այս պայմաններում արտադրական ներդրումների իրական ընդլայնումը դժվարանում է, իսկ սպառողական վարկերը շարունակում են գերակշռել։
5․ Ավանդների կառուցվածքը ևս հուշում է զգուշավորության մասին
2026թ․ հունվարին բանկային համակարգում բնակչությունից ներգրավված ավանդները կազմել են 3.37 տրիլիոն դրամ, որը նախորդ ամսվա նկատմամբ նվազել է 0.7%-ով։
Այսինքն՝ միաժամանակ տեղի է ունենում հետևյալը․ ավանդների աճը դանդաղում է, իսկ վարկային պարտավորությունները շարունակում են աճել։
Սա նշանակում է, որ ֆինանսական համակարգի ընդլայնումը ավելի շատ հիմնված է պարտքային ակտիվության, ոչ թե խնայողությունների արագ աճի վրա։
Եզրակացություն
Դրամավարկային համակարգի տվյալները ցույց են տալիս Հայաստանի տնտեսության մի կարևոր կառուցվածքային առանձնահատկություն։
Տնտեսության ֆինանսավորումը շարունակում է կառուցվել՝
սպառողական վարկերի,
հիփոթեքային պարտքերի,
տնային տնտեսությունների վարկավորման վրա։
Միաժամանակ բիզնեսի վարկային ներգրավումը համեմատաբար փոքր է։
Այսպիսի կառուցվածքում ֆինանսական համակարգը աստիճանաբար վեր է ածվում ոչ թե արտադրության ֆինանսավորման մեխանիզմի, այլ սպառման ֆինանսավորման համակարգի։
Հիմնական հարցը պարզ է․ Կարո՞ղ է տնտեսությունը երկարաժամկետ զարգանալ, եթե այն աճում է ոչ թե ստեղծված արժեքի, այլ բնակչության սպառումն ապահովող աճող պարտքի հաշվին»: