Արարատյան դաշտի տակ Ուրարտական շրջանի հսկայական ջրային համակարգ է հայտնաբերվել

Արարատյան դաշտի մշակովի հողերի ու ցանքատարածությունների տակ թաքնված է ավելի քան 2700 տարվա հնության մի հզոր ինժեներական հրաշք։ Հայաստանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի և Վարշավայի համալսարանի գիտնականները համատեղ ուշագրավ հետազոտություն են հրապարակել, որն ապացուցում է՝ Արգիշտիխինիլի (այսօրվա Արմավիրի) ուրարտական բերդաքաղաքի շուրջը ժամանակին գործել է ջրամատակարարման և ոռոգման հսկայական համակարգ։
Ամենից զարմանալին այն է, որ այս բացահայտումն անելու համար հնագետները ստիպված չեն եղել տասնյակ մետրերով հող փորել։ Նրանք օգտագործել են հատուկ տիեզերական արբանյակային լուսանկարներ, որոնք արվել են դեռևս 1960-70-ական թվականներին։ Այդ կադրերում հստակ երևում է, թե ինչպես է հողի խոնավության և բուսականության նուրբ փոփոխությունների տակ գծագրվում հնագույն ջրանցքների ու պատնեշների ցանցը, որի ընդհանուր երկարությունը հասնում է ավելի քան 130 կիլոմետրի։

Պատմական արձանագրությունները վկայում են, որ քաղաքի հիմնադրման ժամանակ մի լուրջ խնդիր է եղել. առանց արհեստական ոռոգման այս չորային տարածքում հնարավոր չէր ապրել ու զարգանալ։ Ուրարտական սեպագիր արձանագրություններում հենց այդպես էլ գրված է. «Այս հողերը նախկինում անմշակ էին՝ ջրի պակասի պատճառով»։ Հին վարպետները կարողացել են այնպիսի ճշգրտությամբ հաշվարկել լեռնային ռելիեֆն ու Ալաշկերտի ու Արաքսի հոսքերը, որ ջուրը հասցրել են ամենահեռավոր այգիներին ու խաղողի վազերին։

Այս բացահայտումը ցույց է տալիս, որ հնագույն ամրոցները միայն կռվելու և պաշտպանվելու համար չէին. դրանք կյանքի, արարման և ջրի կառավարման մեծ կենտրոններ էին։ Թեև Ուրարտուի անկումից հետո էլ այս ջրանցքները դարեր շարունակ վերակառուցվել ու օգտագործվել են հաջորդող սերունդների կողմից, հիմքում մնում է մեր նախնիների հանճարեղ միտքը, որն այսօր էլ՝ հազարամյակներ անց, շարունակում է կերակրել Արարատյան դաշտը։