«Ինչպե՞ս է իրականում չափվում օդի ջերմաստիճանը»․ Լևոն Ազիզյան
117
Երեկ, 13:12
«Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի տնօրեն Լևոն Ազիզյանի ֆեյսբուքյան գրառումը․ «Օդի ջերմաստիճանի չափումը պարզապես ջերմաչափի սանդղակին նայելը չէ, այլ բարդ ֆիզիկական խնդիր, որտեղ կարևոր է ամեն մանրուք՝ հողի մակերևույթից բարձրությունը, շրջակա միջավայրը, ռելիեֆը։ Կենցաղային սարքերն ու ավտոմեքենաների տվիչները հաճախ տալիս են մեծ սխալներ՝ արձագանքելով քաղաքների ջերմային աղտոտմանը։ Ինչու է գիտությունը մերժում սիրողական տվյալները և ինչպես է գործում օդերևութաբանական դիտարկումների միասնական համաշխարհային ստանդարտը։ Ճշգրտության պատրանքը պատուհանի վրա Շատերը սովոր են վստահել պատուհաններին ամրացված կենցաղային ջերմաչափերին, սակայն դրանց ցուցումները չեն կարելի համարել վերջնական ճշմարտություն։ Կենցաղային արտաքին ջերմաչափերը պրոֆեսիոնալ օդերևութաբանական սարքավորում չեն․ դրանց տվյալները միայն կողմնորոշիչ նշանակություն ունեն և հաճախ ունեն մեծ սխալներ։ Հիմնական խնդիրն այն է, որ նման ջերմաչափերի վրա միաժամանակ ազդում են բազմաթիվ կողմնակի գործոններ, որոնք խեղաթյուրում են իրական պատկերը։ Ձմռանը գլխավոր խանգարող գործոնը հենց շենքն է․ պատերի ջերմային ճառագայթումը, բաց պատուհաններից դուրս եկող տաք օդի հոսքերը և ջեռուցման համակարգերի աշխատանքը տան շուրջ ձևավորում են յուրահատուկ միկրոկլիմա։ Արդյունքում սարքը ֆիկսում է ոչ թե մթնոլորտային օդի իրական ջերմաստիճանը, այլ ձեր տան ջերմային կորուստները՝ ցուրտ եղանակին էապես գերագնահատելով ցուցումները։ Քաղաքային միջավայրի և ռելիեֆի թակարդները Ամռանը գործի են դրվում այլ խեղաթյուրող գործոններ, որոնք սիրողական չափումները գիտության համար դարձնում են անիմաստ։ Ուղիղ արևային ճառագայթումը, այն մակերեսի գույնը, որի վրա ամրացված է սարքը, և շենքերի տաքացած պատերը ջերմաչափը վերածում են տաքացնող տարրի։ Նույնքան անարժանահավատ են ավտոմեքենաների ջերմաստիճանային տվիչները․ հատկապես մուգ գույնի մեքենաների դեպքում, որոնց թափքը ակտիվորեն կլանում է արևի ջերմությունը, ինչպես նաև տաքացած ասֆալտին մոտ լինելու պատճառով։ Բացի այդ, օդի ջերմաստիճանի վրա հսկայական ազդեցություն ունի տեղանքի ռելիեֆը։ Սառը օդը ծանր է և հակված է ներքև սահելուն՝ կուտակվելով ցածրադիր վայրերում։ Նույնիսկ բարձրության փոքր տարբերությունը կարող է փոխել ջերմաստիճանի ցուցումները մի քանի աստիճանով։ Սիրողական սարքավորումը պարզապես ի վիճակի չէ հաշվի առնել այս բոլոր մարդածին և աշխարհագրական նրբությունները, ուստի իրական օդի ջերմաստիճանի չափումը բարդագույն ինժեներական խնդիր է։ «Սպիտակ արկղի» համաշխարհային ստանդարտը Պատահական գործոնների ազդեցությունը բացառելու և օբյեկտիվ տվյալներ ստանալու համար ամբողջ աշխարհի օդերևութաբանները վաղուց ընդունել են չափումների միասնական, խիստ ստանդարտ։ Ցանկացած տարածաշրջանի եղանակի մասին տեղեկատվության միակ վստահելի աղբյուրը պրոֆեսիոնալ օդերևութաբանական կայաններն են։ Այստեղ դիտարկումները կատարվում կանոնակարգերով՝ բացառելով ինքնագործունեությունը։ Ջերմաչափերը տեղադրվում են հատուկ սպիտակ օդերևութաբանական տնակներում (փսիխրոմետրիական տնակներում)՝ հողի մակերևույթից երկու մետր բարձրության վրա։ Այդ բարձրությունը ընտրված է ոչ պատահական․ այն թույլ է տալիս բացառել հողի ջերմաստիճանի ազդեցությունը՝ լինի դա ամառային շոգը, թե ձմեռային սառեցումը։ Տնակի կառուցվածքը ապահովում է սարքերի ազատ օդափոխումը բոլոր կողմերից, իսկ սպիտակ գույնը անդրադարձնում է արևային ճառագայթումը։ Ճանապարհաշինությունից մինչև մոլորակի կլիմա Պրոֆեսիոնալ օդերևութաբանական կայանները մտնում են պետական դիտարկումների ցանցի կազմի մեջ՝ ընդգրկելով ամբողջ երկիրը։ Ստանդարտներին խստորեն համապատասխան հավաքված տվյալները կենսական նշանակություն ունեն հասարակության և տնտեսության համար։ Դրանց հիման վրա կազմվում են տարածաշրջանների կլիմայական բնութագրումները, ընդունվում են որոշումներ ուժեղ շոգերի դեպքում դպրոցներում դասերի չեղարկման վերաբերյալ, նախագծվում են բնակելի շենքեր, ավտոճանապարհներ և բարդ ինժեներական կառույցներ։ Սակայն այդ չափումների նշանակությունը չի սահմանափակվում մեկ երկրի շրջանակներով։ Օրինակ ՀՀ ավելի քան 20 օդերևութաբանական կայաններ ներգրավված են միջազգային տվյալների փոխանակման համակարգում, և յուրաքանչյուր տարածքից ստացվող տեղեկատվությունն օգտագործվում է համաշխարհային գիտական կենտրոնների կողմից։ Այս թվերը դառնում են գլոբալ կլիմայական մոդելների հիմք՝ թույլ տալով գիտնականներին նկարագրել և կանխատեսել ամբողջ Երկրի եղանակը և կլիման»։
