«Որքա՞ն կարժենա ուսուցիչների վարձատրության համակարգի արմատական փոփոխությունը». Տիգրան Ջրբաշյան

Տնտեսագետ Տիգրան Ջրբաշյանի ֆեյսբուքյան գրառումը․ «PISA-ից հետո փորձեցի մի պարզ հաշվարկ անել։ Ստորև բերված հաշվարկներն ու գնահատականները, եթե այլ բան նշված չէ, իմ գնահատականներն են՝ պաշտոնական տվյալների հիման վրա։
Հայաստանում ունենք մոտ 31.5 հազար ուսուցիչ։ Փաստացի ծանրաբեռնվածությունը հաշվի առնելով՝ սա մոտ 29.6 հազար լրիվ դրույք է։
Ենթադրենք՝ որակավորված ուսուցչի բազային դրույքը ներկայիս 119.9 հազար դրամից բարձրացնում ենք մինչև 250 հազար դրամ։
Միայն այս փոփոխությունը տարեկան լրացուցիչ կպահանջի մոտ 46.3 մլրդ դրամ։
Բայց միայն աշխատավարձ բարձրացնելը բավարար չէ։ Եվս մոտ 20–25 մլրդ դրամ է պետք ավելի բարձր մասնագիտական մակարդակի վարձատրության, դեֆիցիտային մասնագետների և մարզերի հավելավճարների, մենթորության, իրական վերապատրաստման և մասնագիտական արդյունքի գնահատման համար։
Այսինքն՝ ուսուցիչների վարձատրության և մասնագիտական զարգացման համակարգի արմատական փոփոխությունը կարող է պահանջել տարեկան մոտ 65–70 մլրդ դրամ լրացուցիչ միջոց՝ մոտ ՀՆԱ-ի 0.6%-ը։
Շա՞տ է։
Փորձենք պատկերացնել մասշտաբը։
2026-ի համար նախատեսվող եկամտային հարկի մուտքերը մոտ 776 մլրդ դրամ են, գործող դրույքը՝ 20%։
Եթե զուտ համեմատության համար ենթադրենք, որ ամբողջ 65–70 մլրդ դրամը ֆինանսավորվում է միայն եկամտային հարկից, նույն հարկային բազայի պայմաններում դա համարժեք կլինի դրույքը մոտ 20%-ից 21.7–21.8% բարձրացնելուն։ Կլորացրած՝ մոտ 22%։
Սա հարկը բարձրացնելու առաջարկ չէ։ Պարզապես գումարի մասշտաբը պատկերացնելու ձև է։ Հաշվարկը պայմանական է և չի ներառում հարկի փոփոխության հնարավոր ազդեցությունը զբաղվածության, հայտարարագրվող աշխատավարձերի, ստվերային տնտեսության և հարկային բազայի վրա։
Հիմա՝ խնդրի մասշտաբը։
PISA-2025-ում Հայաստանը մաթեմատիկայից ստացել է մոտ 376 միավոր, OECD-ի միջինը մոտ 472 է։ Տարբերությունը գրեթե 100 միավոր է։
Eric Hanushek-ի և Ludger Woessmann-ի՝ OECD-ի համար պատրաստված «The High Cost of Low Educational Performance: The Long-run Economic Impact of Improving PISA Outcomes» հետազոտությունը կրթական արդյունքները կապում է երկարաժամկետ տնտեսական աճի հետ։
Նրանց գնահատականներով՝ մոտ 50 PISA միավորի կարգի տարբերությունը պատմական տվյալներում կապվում է մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի երկարաժամկետ տարեկան աճի մոտ 1 տոկոսային կետի կարգի տարբերության հետ։ Սա էմպիրիկ գնահատական է, ոչ թե Հայաստանի համար երաշխավորված արդյունք։
Հետևաբար տարեկան 65–70 մլրդ դրամ ներդնելը, իհարկե, ինքնաբերաբար չի նշանակում +50 PISA միավոր։ Ուսուցիչների վարձատրությունը ամբողջ կրթական բարեփոխման միայն մեկ, բայց առանցքային մասն է։
Իսկ սկզբունքը պարզ է։
Իր առարկան չիմացող մարդը չպետք է աշխատի որպես ուսուցիչ։
Առարկայի իմացությունը հավելավճարի հիմք չէ։ Դա մասնագիտության նվազագույն պահանջն է։
250 հազար դրամը պետք է դիտարկել որպես որակավորված ուսուցչի բազային դրույքի հնարավոր թիրախ։
Դրանից ավելի բարձր վարձատրությունը՝ ավելի բարձր ապացուցված մասնագիտական մակարդակի և իրական արդյունքի համար։
Իսկ վերջում չափելու ենք ոչ թե՝ քանի ուսուցիչ ատեստավորվեց կամ քանի միլիարդ ծախսվեց, այլ՝
մեր երեխաներն ավելի լա՞վ սկսեցին սովորել։
Հաշվարկներն ու գնահատականները կատարվել են AI-ի օգտագործմամբ»: