Գյուղ, որտեղ Կոմիտասը գրի է առել «Լոռվա գութաներգ»-ը. մի քանդակի պատմություն

Լոռու մարզի Վարդաբլուր գյուղի տարածքում կարելի է տեսնել եզան մեծադիր մի քանդակ, որի բացումը տեղի է ունեցել անցյալ տարի: Քանդակագործ Սասուն Մարգարյանի կերտած «Եզո» անունով այս քանդակը պատահական չի հայտնվել հենց այս գյուղում, այն ունի իր նախապատմությունը, որը սկիզբ է առնում 20-րդ դարի սկիզբից, երբ Կոմիտաս վարդապետը Գևորգյան ճեմարանի իր աշակերտ՝ վարդաբլուրցի Ավետ Տեր-Պողոսյանի ուղեկցությամբ այցելել է Վարդաբլուր և գրի առել ամենանշանավոր գութաներգերից մեկը՝ «Լոռվա գութաներգը»:

Երգի գրառման հետ կապված հետաքրքիր հիշողություն է պահպանվել և հասել մեզ: Վարդաբլուրում Կոմիտաս վարդապետը հյուրընկալվել էր գյուղացիներից մեկի տանը։ Երեկոյան տանտիրոջը խնդրում է երգել գութաներգը, որպեսզի գրառի, սակայն վերջինս կտրականապես մերժում է։
Կոմիտասը չի հասկանում մերժման պատճառը, իսկ առավոտյան, երբ գյուղացին եզը գոմից դուրս հանելու ժամանակ սկսում է մեղեդին երգել, վարդապետը արագ գրի է առնում։
Հարցին, թե ինչո՞ւ երեկոյան մերժեց երգել, գյուղացին բացատրում է, թե՝ «երեկոյեան եզը յոգնած վերադարձած էր դաշտէն եւ, եթէ ինքը երգէր, անասունին կը թուէր, թէ լոյսը բացուած է, եւ ան նորէն աշխատանքի կը դառնար»:
Կոմիտասն առավոտյան լսում է մեղեդու սկիզբը, շարունակությունը գրի է առնում դաշտի մեջ, հետագայում մշակելով և երաժշտական կատարելության հասցնելով իր նշանավոր հորովելը՝ «Լոռվա գութաներգ»-ը: