Նեպալի բնական աղետի պատճառը սառցադաշտի պոկվելն է եղել

Նեպալ-Չինաստան (Տիբեթ) սահմանին 2026 թվականի օգոստոսի 26-ի առավոտյան տեղի ունեցած հանկարծակի, աղետալի ջրհեղեղը խլել է ավելի քան 350 մարդու կյանք: Ավելի քան 1500 մարդ, այդ թվում՝ հարյուրավոր օտարերկրյա զբոսաշրջիկներ, անհետ կորած են համարվում: Աղետն ավերել և հեղեղել է տասնյակ բնակավայրեր և ամբողջությամբ ողողել Նեպալի և Չինաստանի միջև գտնվող խոշոր սահմանային անցակետը: Տուժած տարածքներ մուտք գործելը ներկայում գրեթե անհնար է: Մինչդեռ գիտնականներն արդեն մատնանշում են գլոբալ պատճառները: Ներկա ջրհեղեղը, ի տարբերություն այս տարածքներում մուսսոնային անձրևներից առաջացած սովորական սեզոնային ջրհեղեղների, լիովին անսպասելի էր։

ԱՄՆ-ի երկրաբանական ծառայության (USGS) տվյալներով՝ հիմնական պատճառը չինական (Տիբեթ) կողմի լեռներում գտնվող հսկայական սառցադաշտի (սառույցի և ժայռերի ձնահոսքի) փլուզումն էր, որը տեղի է ունեցել տեղական ժամանակով ժամը 8:37-ին: Սառույցի և ժայռերի անկումը առաջացրել է հզոր սողանք, որը փակել է Լհենդե Խոլա գետը: Արդյունքում առաջացած բնական ամբարտակն անմիջապես պայթել է՝ ստեղծելով ջրհեղեղային ցեխահոս՝ ջրի, ցեխի և քարերի հսկայական ալիք, որը տեղացիների կողմից խոսակցական լեզվով անվանում են «հեղուկ բետոն»։ Այս հեղեղը անհավանական արագությամբ շարժվել է կիրճերով՝ շրջապատելով հարևան գետերը։ Տրիսուլի գետի մի հատվածում ջրի մակարդակը բարձրացել է 9 մետրով ընդամենը 30 րոպեում։ Բնակիչներն ու զբոսաշրջիկները ֆիզիկապես անկարող էին փախչել։ Գիտնականները նաև հետաքննում են երկրաշարժը, որը տեղի էր ունեցել որոշ ժամանակ առաջ, որի մասին սկզբնապես հայտնել էր Նեպալի Արտաքին գործերի նախարարությունը՝ որպես հնարավոր պատճառ։

ԱՄՆ-ի երկրաբանական ծառայությունն իսկապես գրանցել է 4.4-ից 5.2 մագնիտուդով երկրաշարժ, որը տեղի է ունեցել Տիբեթում՝ Նեպալ-Չինաստան սահմանից մոտ 25 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Երկրաշարժի գրանցված ժամանակի և Տիբեթի սահմանային անցակետում տեղադրված տեսախցիկի ձայնագրության ժամանակային դրոշմանիշի համաձայն, երկու իրադարձությունների միջև անցել է յոթ րոպե։

Սակայն, երկար պարբերության ալիքները վերլուծելուց հետո (սեյսմոլոգիայում դրանք ցածր հաճախականության սեյսմիկ տատանումներ են՝ երկար գագաթնակետային ժամանակներով և երկար ալիքի երկարությամբ, որոնք սովորաբար տեղի են ունենում մեծածավալ տեկտոնական տեղաշարժերի ժամանակ և կարող են մի քանի անգամ շրջանցել Երկիրը), ԱՄՆ-ի երկրաբանական ծառայությունը օգոստոսի 27-ի կեսօրին պարզաբանեց, որ երկրաշարժ տեղի չի ունեցել: Հենց մեկ կիլոմետրից ավելի բարձրությունից սառույցի և ապարների զանգվածի միաժամանակյա փլուզումն էր առաջացրել երկրակեղևում այնպիսի հզոր ցնցում, որ սեյսմոգրաֆները սկզբում այն ​​շփոթել են տեկտոնական ցնցման հետ: Այնուհետև հայտնվել են արբանյակային պատկերներ, որոնք ցույց էին տալիս մոտ 5000 մետր բարձրության վրա գտնվող սառցադաշտի զգալի մասի փլուզումը: Դրա ճեղքված մասը նեղ գետի հունով իջ իջել է 1200 մետր՝ ճանապարհին հավաքելով ապարներ, տիղմ և նստվածք:

Դեպքի վայրից ստուգված տեսախցիկների կադրերը ցույց են տալիս ջրի, ապարների, ծառերի և ցեխի հսկայական ալիք, որը քշում է տները և թաղում հարյուրավոր մարդկանց, ովքեր չեն կարողանում փախչել: Ցեխի հոսքը գործնականում ավերել և թաղել է Գիրոնգ (Ջիլոնգ) սահմանային անցակետը (որը Չինաստանի և Նեպալի միջև առևտրի մեկ երրորդն ապահովող կարևոր կետն է, բազմամետրանոց ժայռերի և ցեխի շերտի տակ)։ Տուժած տարածքներում մոտ 40 կիլոմետր ճանապարհ ամբողջությամբ ավերվել է, և առնվազն 19 կամուրջ քշվել է։ Փակվել են Կատմանդու տանող հիմնական մայրուղիները։ Վնասվել են մոտ 430 ՄՎտ համակցված հզորությամբ հիդրոէլեկտրակայաններն ու արևային էներգիայի կայանները։ Տարածաշրջանն ամբողջությամբ զրկվել է էլեկտրաէներգիայից, իսկ բջջային հեռախոսակապը բացակայում է։