«Ժողովրդի սրտի մեջ շատ բան կա, որոնեցեք և կգտնեք»․ Ավետիք Իսահակյան

Ես ձեզ ասում եմ՝ կըգա Ոգու սով,
Եվ դուք կըքաղցեք ճոխ սեղանի մոտ,
Կընկնեք մուրալու հափրած որկորով՝
Հըրեղեն խոսքի, վեհ խոսքի կարոտ:

Ավետիք Իսահակյան

Այսօր հայ բանաստեղծ, արձակագիր, ակադեմիկոս, հասարակական գործիչ Ավետիք Իսահակյանի ծննդան օրն է: Վարպետը հայ գրականության ու գրաքննադատության մեծագույն դեմքերից է: Ալեքսանդրապոլի Ղազարապատ գյուղում մեծացած Իսահակյանը փոքրուց ներշնչվել է հայրենի բնաշխարհով ու ժողովրդական բանահյուսությամբ: «Ժողովրդի սրտի մեջ շատ բան կա, որոնեցեք և կգտնեք»,- ասել է Իսահակյանը:

Սովորել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, իսկ 1893-ին ընդունվել է Լայպցիգի համալսարան՝ որպես ազատ ունկնդիր: Գրական գործունեությանը զուգահեռ զբաղվել է նաև քաղաքական գործունեությամբ, ինչի հետևանքով մի քանի անգամ ձերբակալվել է, իսկ 1911-ին տարագրվել է արտասահման:

«Ես գրելու եմ իմ ժողովրդի կյանքը ներկայացնող վեպերը, պատկերները մեր հեքիաթների ոճով, ոգով, ձևով. ա՛յդ է հայկական պրոզաձևը, դրանից պիտի զարգացնել մեր ռոմանը: Գրել, գրել միայն ազգային ոգով, գրել հայկական, հայավար, հայնակ գրել…»,- ասել է Ավետիք Իսահակյանը։

Նա երկար տարիներ ապրել է օտարության մեջ, սակայն մշտապես հետևել է հայրենիքում տիրող իրավիճակին: Հայերի ցեղասպանությունը հաստատում է Իսահակյանի ամենամռայլ կանխատեսումները երիտթուրքերի քաղաքականության վերաբերյալ: Եղեռնի ծանր պատկերներով են հագեցած նրա «Ձյունն է եկել ծածկել հիմա...», «Հայաստանին», «Ահա նորեն գարուն եկավ» բանաստեղծությունները։ XIX դարի վերջի և XX դար սկզբի հայ քաղաքական կյանքի, Հայկակական հարցի յուրահատուկ համայնապատկերը պիտի դառնար Իսահակյանի «Ուստա Կարոն» մեծածավալ վեպը, որն ուղեկցեց գրողին ստեղծագործական կյանքում և, ավաղ, մնաց անավարտ:

«Ուստա Կարոն» կավարտվի այն օրը, երբ կլուծվի հայկական հարցը»,- ասել է Վարպետը։

Նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն: Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել են տարբեր լեզուներով:

«Իսահակյանն առաջնակարգ բանաստեղծ է, թերևս հիմա չկա այդպիսի առաջնակարգ ու պայծառ տաղանդ ամբողջ Եվրոպայում»,- այսպես է նրան բնութագրել ռուս բանաստեղծ Ալեքսանդր Բլոկը:

Վարպետը վերջնականապես հայրենիք է վերադարձել 1936-ին: Նա մահացել է 1957-ի հոկտեմբերին՝ 81 տարեկանում:

Ավետիք Իսահակյանի մտքերից

* Քո ամենամռայլ ամպամած օրը միտքդ բեր, որ ամպերից վերև արև կա:
* Ամենագեղեցիկ բանն աշխարհում մոր աչքերն են, թեկուզ միայն մայր ունենալու համար արժե աշխարհ գալ:
* Փողը մի օվկիանոս է, որի մեջ խեղդվում են վախը, սերը և պատիվը:

* Խղճի վերքերը երբեք չեն սպիանում:

Եվ ի՞նչ է փառքը.
* Այսօր քեզ մարդիկ եղջյուրներից վեր կբարձրացնեն, վաղը նույն մարդիկ սմբակների տակ ճզմելու համար քեզ վար կնետեն:

* Սիրով չափեցեք, թող այն լինի ձեր միակ չափը ամեն բան չափելիս: