«Յուրաքանչյուր ռազմավարական որոշում կարող է ունենալ տասնամյակներով զգացվող հետևանքներ». Մհեր Մելքոնյան
85
Այսօր, 00:42
ԱԺ նախկին պատգամավոր Մհեր Մելքոնյանի ֆեյսբուքյան գրառումը. «Ժամանակակից միջազգային հարաբերություններում պետությունների արտաքին քաղաքական ընտրությունները վաղուց դադարել են լինել միայն դիվանագիտական որոշումներ։ Դրանք ուղղակիորեն ազդում են տնտեսական զարգացման, ներդրումային միջավայրի, էներգետիկ անվտանգության, սոցիալական կայունության և ազգային անվտանգության վրա։ Հատկապես փոքր տնտեսություն և բարդ աշխարհաքաղաքական միջավայր ունեցող պետությունների համար յուրաքանչյուր ռազմավարական որոշում կարող է ունենալ տասնամյակներով զգացվող հետևանքներ։ Այս համատեքստում Հայաստանի կողմից Եվրասիական տնտեսական միությունից (ԵԱՏՄ) դուրս գալու վերաբերյալ քննարկումները պահանջում են ոչ թե քաղաքական հռետորաբանություն, այլ բազմակողմանի ռազմավարական գնահատում։ Խնդիրը պետք է դիտարկել ոչ թե «Արևելք–Արևմուտք» քաղաքական հակադրության շրջանակում, այլ Հայաստանի Հանրապետության ազգային շահերի, տնտեսական դիմադրողականության և պետական անվտանգության տեսանկյունից։ Հայաստանի տնտեսության կառուցվածքը երկար տարիների ընթացքում ինտեգրվել է ԵԱՏՄ տնտեսական տարածքին։ Հայկական գյուղատնտեսական արտադրանքը, սննդի վերամշակման արդյունաբերությունը, գինեգործությունը, թեթև արդյունաբերության մի շարք ճյուղեր և բազմաթիվ արտահանող ձեռնարկություններ իրենց արտադրանքի զգալի մասն իրացնում են ԵԱՏՄ շուկայում։ Հետևաբար, անդամակցության կարգավիճակի ցանկացած փոփոխություն կարող է ունենալ ոչ միայն առևտրային, այլև համակարգային տնտեսական հետևանքներ։ Առաջին հերթին, առկա է արտաքին առևտրի խաթարման վտանգը։ Եթե Հայաստանի և ԵԱՏՄ անդամ երկրների միջև փոխվեն առևտրային պայմանները, հայկական արտադրողները կարող են բախվել լրացուցիչ մաքսային, սանիտարական, տեխնիկական և վարչարարական պահանջների։ Նման փոփոխությունները կարող են նվազեցնել հայկական արտադրանքի մրցունակությունը, սահմանափակել արտահանման ծավալները և բացասաբար անդրադառնալ հատկապես մարզային տնտեսությունների զարգացման վրա։ Երկրորդ, վտանգի տակ կարող է հայտնվել ներդրումային միջավայրի կայունությունը։ Ներդրողները նախընտրում են կանխատեսելի տնտեսական և իրավական համակարգեր։ Եթե արտաքին տնտեսական քաղաքականությունը փոխվի առանց հստակ անցումային ռազմավարության, դա կարող է մեծացնել անորոշությունը, նվազեցնել ներդրումային ակտիվությունը և դանդաղեցնել տնտեսական աճը։ Փոքր տնտեսությունների համար նման ռիսկերը հաճախ ունենում են բազմապատկվող ազդեցություն։ Երրորդ, առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի էներգետիկ անվտանգությունը։ Հայաստանի արդյունաբերության մրցունակությունը, գյուղատնտեսության արդյունավետությունը և բնակչության սոցիալական կայունությունը մեծապես կախված են էներգակիրների հասանելիությունից և դրանց գների կանխատեսելիությունից։ Էներգետիկ ոլորտում ցանկացած լուրջ ցնցում կարող է հանգեցնել արտադրական ծախսերի աճի, գնաճային ճնշումների ուժեղացման և տնտեսական մրցունակության նվազման։ Չորրորդ, սոցիալական հետևանքները կարող են լինել ոչ պակաս նշանակալի։ Արտահանման հնարավոր կրճատումը, ներդրումների նվազումը և տնտեսական ակտիվության թուլացումը կարող են հանգեցնել զբաղվածության նվազման, բնակչության եկամուտների կրճատման և սոցիալական անհավասարության խորացման։ Այսպիսի զարգացումները կարող են նաև ուժեղացնել արտագաղթի միտումները, ինչը Հայաստանի համար շարունակում է մնալ կարևոր ժողովրդագրական մարտահրավեր։ Հինգերորդ, արտաքին քաղաքականության կտրուկ վերափոխումը չի կարող անջատ դիտարկվել անվտանգային միջավայրից։ Հայաստանը գտնվում է տարածաշրջանում, որտեղ աշխարհաքաղաքական մրցակցությունը, չլուծված հակամարտությունները և անվտանգության ռիսկերը շարունակում են մնալ բարձր։ Նման պայմաններում արտաքին տնտեսական և քաղաքական որոշումները պահանջում են առավելագույն զգուշավորություն, մասնագիտական գնահատում և ազգային շահերի առաջնահերթ պաշտպանություն։ Հայաստանի ապագան պահանջում է ոչ թե հապճեպ աշխարհաքաղաքական ընտրություններ, այլ պետական հեռատեսություն, ռազմավարական հաշվարկ և ազգային շահի գերակայություն։ Տնտեսական անվտանգությունը, արտաքին շուկաների հասանելիությունը, ներդրումային վստահությունը, էներգետիկ կայունությունը և սոցիալական համերաշխությունը փոխկապակցված բաղադրիչներ են, և դրանցից յուրաքանչյուրի թուլացումը կարող է ազդել պետական համակարգի ընդհանուր կայունության վրա։ Այս համատեքստում գործող իշխանությունների արտաքին քաղաքականության վերաբերյալ հնչող քննադատությունները պայմանավորված են այն մտահոգությամբ, որ արտաքին հարաբերություններում հաճախ նկատվում են անորոշ և իրարամերժ ուղերձներ։ Եթե արտաքին քաղաքականությունը չհիմնվի հստակ ռազմավարության, ռիսկերի գնահատման և ազգային շահերի հետևողական պաշտպանության վրա, ապա այդ անորոշությունը կարող է բացասաբար անդրադառնալ Հայաստանի տնտեսական զարգացման, ներդրումային միջավայրի, արտաքին գործընկերների վստահության և անվտանգային դիրքերի վրա։ Մեր պետության հաջողությունը պայմանավորված է ոչ թե աշխարհաքաղաքական բևեռների միջև կտրուկ տեղաշարժերով, այլ հավասարակշռված, կանխատեսելի և ազգային շահերին միտված արտաքին քաղաքականությամբ։ Հայաստանի համար առաջնահերթությունը պետք է լինի այնպիսի ռազմավարության ձևավորումը, որը միաժամանակ կպաշտպանի երկրի անվտանգությունը, կխթանի տնտեսական զարգացումը և կապահովի պետության երկարաժամկետ կայունությունն ու ինքնիշխանությունը»։
