«Հայաստանի գոյութենական ու անվտանգային խնդիրները լուծված համարելու որևէ հիմք առկա չէ»․ Դավիթ Անանյան

ՊԵԿ նախկին նախագահ, «Միասնության թևեր»-ի անդամ Դավիթ Անանյանի ֆեյսբուքյան գրառումը. «The Economist-ում երեկ հրապարակված՝ «Կարո՞ղ է արհեստական բանականությունը բերել կայուն ապագայի» հոդվածը կարևոր հարց է առաջադրում՝ անդրադառնալով այն հիմնախնդրին, թե տեխնոլոգիական առաջընթացն ի՞նչ պայմաններում է վերածվում հանրային օգուտի։ ԱԲ-ը օգնում է հայտնաբերել մեթանի արտահոսքերը, կանխատեսել եղանակն ու արդյունավետ օգտագործել էներգիան՝ միաժամանակ ավելացնելով էլեկտրասպառումը։ Հոդվածի հիմնական միտքն այն է, որ տեխնոլոգիայի խոստումը կյանքի կոչելու համար անհրաժեշտ են գիտելիք, ենթակառուցվածքներ և կազմակերպված գործողություն։
Այս ընթերցումը մտորումների է բերում Հայաստանի մասին։ Անխոս, Firebird-ի հաշվարկային կենտրոնը ռազմավարական հնարավորություն է՝ արտահանելու ծառայություններ, ներգրավելու տեխնոլոգիական ընկերություններ և զարգացնելու հետազոտությունները։ Բայց մասնավոր նախաձեռնության հաջողությունը դեռ չի վկայում պետական ռազմավարության հստակության մասին։
Ակնհայտ է, որ Հայաստանի գոյութենական ու անվտանգային խնդիրները լուծված համարելու որևէ հիմք առկա չէ։ Տեխնոլոգիական խոշոր ներդրումը կարող է ամրապնդել երկրի տնտեսական դիրքերը, սակայն ինքնաբերաբար չի ապահովում նրա անվտանգությունը։ Ընդհակառակը՝ դրա երկարաժամկետ կենսունակությունն էլ կախված է անվտանգությունից, էներգետիկ հուսալիությունից և արտաքին հարաբերությունների հաշվենկատ կառավարումից։
Հայաստանի անելիքները պետք է ձևակերպել որպես դեռ լուծման ենթակա խնդիրներ։
Առաջինը՝ հզորությունը հասանելի դարձնել հայկական գիտությանը և բիզնեսին։ Մրցութային համաֆինանսավորմամբ համալսարաններն ու նորաստեղծ ընկերությունները պետք է օգտվեն հաշվարկային ռեսուրսներից։ Համատեղ լաբորատորիաները, կրթաթոշակներն ու սփյուռքի մասնագետների ներգրավումը կարող են այդ հասանելիությունը վերածել տեղական կարողության։
Երկրորդը՝ ապահովել տվյալների որակն ու արդյունքների ստուգելիությունը։ ԱԲ-ի համոզիչ պատասխանը դեռ ճշմարտության ապացույց չէ։ Անհրաժեշտ են հայերեն որակյալ շտեմարաններ, համադրելի պետական տվյալներ և օրինական օգտագործման կանոններ։ Բժշկության, արդարադատության ու հարկային վարչարարության մեջ պետք է պահպանվեն մարդու պատասխանատվությունն ու որոշումը բողոքարկելու իրավունքը։
Երրորդը՝ ընտրել չափելի օգուտ տվող կիրառություններ։ Ոռոգման մեջ արդյունքը գնահատել խնայված ջրով, արդյունաբերությունում՝ խոտանի նվազմամբ, էներգետիկայում՝ կորուստների կրճատմամբ, առողջապահությունում՝ հաստատված ախտորոշիչ օգտակարությամբ։ Հաջող փորձնական ծրագրերը կարող են դառնալ արտահանվող հայկական արտադրանք։
Չորրորդը՝ ընդլայնումը համադրել էներգետիկայի և կապի զարգացման հետ։ Հարկավոր են հուսալի մատակարարում, ցանցային ու պահուստային հզորություններ, հովացման և ջրօգտագործման հաշվարկներ։ Պետք է հստակեցնել ֆինանսավորման պատասխանատվությունը՝ լրացուցիչ ծախսերը մյուս սպառողներին չփոխանցելու համար։
Հինգերորդը՝ AI-ն ծառայեցնել ռազմական, ներքին ու արտաքին անվտանգության կարողություններին։ Կիրառությունները կարող են ընդգրկել վաղ նախազգուշացումը, սահմանային իրավիճակի վերլուծությունը, պաշտպանական պլանավորումը, կիբեռպաշտպանությունն ու կենսական ենթակառուցվածքների անվտանգությունը։ Անհրաժեշտ են պաշտպանված տվյալներ, ստուգված համակարգեր և պատրաստված մասնագետներ։
Վեցերորդը՝ չափել Հայաստանում ստեղծվող արժեքը։ Ներմուծված սարքավորումների արժեքը տեղական ավելացված արժեք չէ։ Կարևոր են հետազոտությունները, որակյալ աշխատատեղերը, հայկական մտավոր սեփականությունն ու արտահանումը։ Անհրաժեշտ են նաև տվյալների պաշտպանություն, կիբեռանվտանգություն և արտաքին մատակարարներից կախվածության կառավարում։
Firebird-ի պետական նշանակությունը դեռ պետք է իրացնել։ Իշխանության պատրաստվածությունը պետք է գնահատել այս խնդիրների լուծումներով։ Հակառակ դեպքում կարող ենք ունենալ առաջադեմ կենտրոն՝ խոցելի պետական միջավայրում։ Հայաստանի խնդիրը տեխնոլոգիական առաջընթացը սեփական գիտելիքի, տնտեսական դիմակայունության և անվտանգային կարողությունների ամրապնդմանը ծառայեցնելն է»։